Tàu dầu Saudi Arabia đổi hướng qua Suez: Vì sao đi ngược lại là con đường an toàn hơn?

Một con tàu chở dầu Saudi Arabia đang hướng đến châu Á, nhưng thay vì đi về phía nam để ra Ấn Độ Dương, nó lại quay mũi về phía bắc, vượt Kênh đào Suez và tiến vào Địa Trung Hải.

Nhìn trên bản đồ, đây gần như là một hành trình ngược hướng.

Nhưng trong một vùng biển đang có tên lửa, máy bay không người lái và lời đe dọa phong tỏa, đi xa hơn đôi khi lại là con đường ngắn nhất để hàng hóa đến nơi an toàn.

Việc tàu dầu Saudi Arabia đổi hướng qua Suez vì thế không chỉ là một thay đổi nhỏ trong lịch trình. Nó là dấu hiệu cho thấy rủi ro Houthi đã bắt đầu biến thành chi phí thật.

Một con tàu đi châu Á nhưng lại chạy về phía châu Âu

Tàu siêu lớn Olympic Luck đã nhận dầu từ Saudi Arabia tại cảng Yanbu. Đích đến sau cùng được cho là một thị trường ở châu Á. Trong điều kiện bình thường, con tàu chỉ cần đi xuống phía nam Biển Đỏ, vượt qua Bab el-Mandeb rồi tiến thẳng vào Ấn Độ Dương.

Đó là con đường hợp lý nhất, ngắn hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Nhưng Olympic Luck lại đi theo hướng ngược lại. Con tàu chạy lên phía bắc, vượt Kênh đào Suez và tiến vào Địa Trung Hải. Muốn từ đây quay trở lại châu Á mà không đi qua Bab el-Mandeb, nó sẽ phải đi về phía tây, vượt Gibraltar, chạy xuống Đại Tây Dương, vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi rồi mới quay sang phía đông.

Một tàu khác là DHT Gazelle, cũng chở một phần dầu từ Yanbu đến châu Á, đang chờ tại cửa Kênh đào Suez và có dấu hiệu lựa chọn hành trình tương tự.

Đây là một vòng tránh rất lớn. Nhưng các hãng tàu không chỉ tính số hải lý. Họ còn phải tính xác suất bị tấn công, mức phí bảo hiểm chiến tranh, trách nhiệm với thủy thủ đoàn và nguy cơ mất một con tàu trị giá hàng chục triệu USD cùng lượng dầu trên đó.

Nói đơn giản, đường cũ ngắn hơn nhưng rủi ro đã trở nên quá đắt. Đường mới dài hơn, nhưng ít nhất còn có thể tính toán được.

Lời đe dọa đã bắt đầu thay đổi hành vi

Trong bài phân tích trước, UVINVEST đã đề cập việc Houthi tuyên bố phong tỏa các cảng của Saudi Arabia, tấn công tàu có liên quan đến Riyadh và nhắm tên lửa vào những cơ sở dầu khí tại Jizan cùng Yanbu.

Khi đó, câu hỏi lớn vẫn là liệu lời đe dọa có thực sự làm gián đoạn xuất khẩu dầu hay không.

Olympic Luck đã cung cấp mảnh ghép đầu tiên của câu trả lời.

Dầu vẫn đang được xuất khẩu. Cảng Yanbu chưa bị đóng cửa. Bab el-Mandeb cũng chưa bị phong tỏa hoàn toàn. Nhưng một số chủ tàu đã bắt đầu chấp nhận đi thêm hàng nghìn hải lý để tránh khu vực này.

Đó là lúc rủi ro chuyển từ một bản tin quân sự sang một biến số kinh tế.

Hãy hình dung một tuyến đường giao hàng thường ngày xuất hiện cảnh báo cướp có vũ trang. Không phải xe tải nào cũng dừng chạy. Một số tài xế vẫn đi qua vì quen đường, có bảo vệ hoặc tin rằng mình không phải mục tiêu. Những người khác sẽ chọn đường vòng, dù tốn thêm xăng và mất thêm nhiều ngày.

Hàng hóa cuối cùng vẫn đến nơi, nhưng giá vận chuyển sẽ không còn như cũ.

Thị trường dầu cũng đang bước vào giai đoạn đó.

Không phải con tàu nào cũng sợ giống nhau

Một điểm rất đáng chú ý là các hãng tàu đang phản ứng khác nhau trước cùng một mối đe dọa.

Olympic Luck thuộc sở hữu của Hy Lạp. Lý do chính xác khiến tàu đổi tuyến chưa được công bố, nhưng quyền sở hữu phương Tây hoặc yêu cầu thận trọng hơn từ khách mua dầu có thể là những yếu tố được cân nhắc.

Trong khi đó, một số tàu mang cờ Pakistan và Trung Quốc vẫn tiếp tục tiến về Bab el-Mandeb. Những quốc gia này có quan hệ tương đối thuận lợi với Iran, nên chủ tàu hoặc người thuê tàu có thể đánh giá nguy cơ bị Houthi nhắm tới thấp hơn.

Điều này không có nghĩa một lá cờ có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối. Nhưng nó cho thấy chiến tranh đang tạo ra một dạng phân tầng mới trên biển.

Cùng một thùng dầu Saudi Arabia, cùng một tuyến hàng hải, nhưng chi phí vận chuyển có thể khác nhau tùy vào ai sở hữu con tàu, khách hàng là ai và Houthi nhìn nhận con tàu đó như thế nào.

Rủi ro địa chính trị vì thế không còn được tính chung cho tất cả mọi người. Nó bắt đầu được định giá theo quốc tịch, quan hệ chính trị và hồ sơ hành trình của từng tàu.

Một chiếc tàu lớn không thể đơn giản đi xuyên Suez

Câu chuyện còn phức tạp hơn vì tàu chở dầu loại VLCC có thể mang khoảng 2 triệu thùng dầu. Khi được chất đầy, thân tàu chìm quá sâu để đi qua Kênh đào Suez một cách thông thường.

Muốn sử dụng tuyến này, tàu có thể phải dỡ bớt dầu tại Ain Sukhna ở phía nam kênh đào. Phần dầu đó được bơm qua đường ống SUMED để đi xuyên lãnh thổ Ai Cập tới Sidi Kerir bên bờ Địa Trung Hải. Sau khi tàu vượt kênh, dầu lại được nạp trở lại.

Mỗi bước đều tạo thêm chi phí: phí kênh đào, phí bơm qua đường ống, thời gian chờ, nhiên liệu, nhân công và rủi ro vận hành.

Olympic Luck chỉ chở một phần tải trọng nên có thể đi qua Suez thuận lợi hơn một tàu đầy dầu. Tuy nhiên, nếu ngày càng nhiều VLCC phải chọn tuyến này, hệ thống vận chuyển sẽ trở nên chậm và phức tạp hơn nhiều.

Có thể hình dung một xe tải quá nặng muốn đi qua cây cầu có giới hạn tải trọng. Chủ hàng phải dỡ bớt hàng, đưa phần đó sang một phương tiện khác, cho xe đi qua cầu rồi chất hàng trở lại.

Hàng không mất đi, nhưng mỗi vòng trung chuyển đều làm giá giao hàng tăng thêm.

Thị trường chưa thiếu dầu, nhưng đang thiếu con đường rẻ

Điều quan trọng cần phân biệt là thế giới chưa chắc đã mất ngay lượng dầu mà Saudi Arabia sản xuất.

Vấn đề trước mắt nằm ở khả năng đưa dầu đến đúng khách hàng, đúng thời điểm và với chi phí hợp lý.

Hormuz vẫn hoạt động thưa thớt sau các đợt xung đột Mỹ–Iran. Yanbu và Biển Đỏ vì thế trở thành lối xuất khẩu thay thế quan trọng. Nhưng khi Houthi đe dọa Bab el-Mandeb, dầu đưa tới Yanbu lại gặp khó khăn trên đoạn đường tiếp theo đến châu Á.

Saudi Arabia giống như một cửa hàng còn đầy hàng trong kho, nhưng tuyến giao hàng phía đông đang bị chặn còn tuyến phía tây xuất hiện nguy cơ phục kích.

Cửa hàng chưa hết hàng. Khách hàng cũng chưa ngừng mua. Nhưng chi phí để nối người bán với người mua đang tăng lên rất nhanh.

Đây là loại cú sốc có thể đẩy giá dầu lên ngay cả khi sản lượng tại giếng dầu chưa giảm. Thị trường không chỉ định giá số thùng dầu hiện có, mà còn định giá thời gian, chi phí và xác suất mỗi thùng dầu thực sự đến được nhà máy lọc dầu tại châu Á.

Chỉ một con tàu chưa tạo thành phong tỏa

Cũng cần tránh đi quá xa từ một vài hành trình riêng lẻ.

Một số tàu vẫn tiếp tục đi qua Bab el-Mandeb. Các tàu mang cờ Pakistan như Lahore và Karachi vẫn hướng về điểm nghẽn sau khi nhận dầu tại Yanbu. Tàu Trung Quốc cũng đã đi qua công khai, trong khi một số phương tiện khác tắt thiết bị phát tín hiệu để giảm khả năng bị theo dõi.

Như vậy, Houthi chưa kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải.

Nhưng số tàu hàng hóa đi qua hành lang Biển Đỏ đã chậm lại đáng kể. Khi các tàu bắt đầu tắt thiết bị nhận dạng, chờ đợi tại cửa kênh hoặc đi vòng qua châu Phi, tính minh bạch của chuỗi cung ứng cũng suy giảm.

Một cuộc phong tỏa không nhất thiết phải ngăn được tất cả con tàu. Chỉ cần làm đủ nhiều chủ tàu sợ hãi, chi phí vận chuyển và phí bảo hiểm đã có thể tăng mạnh.

Đây là lý do Olympic Luck đáng chú ý. Không phải vì một con tàu có thể làm thay đổi toàn bộ thị trường dầu, mà vì nó cho thấy ít nhất một chủ tàu đã tin rằng lời đe dọa đủ nghiêm trọng để chấp nhận hành trình dài và tốn kém hơn.

Vì sao diễn biến này gây áp lực giảm lên vàng?

Thông thường, căng thẳng địa chính trị sẽ làm tăng nhu cầu trú ẩn đối với vàng. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, thị trường lại tập trung nhiều hơn vào cú sốc dầu và lạm phát.

Khi tàu phải đi đường vòng, chi phí không chỉ nằm ở tiền nhiên liệu. Thời gian vận chuyển kéo dài khiến một con tàu thực hiện được ít chuyến hơn trong cùng một năm. Nguồn cung tàu khả dụng vì vậy giảm xuống, cước vận tải tăng và giá dầu giao đến người mua cuối cùng trở nên đắt hơn.

Dầu đắt hơn sẽ lan sang giá xăng, vận tải, hóa chất, nhựa, hàng không và chi phí sản xuất của nhiều ngành. Nếu diễn biến kéo dài, kỳ vọng lạm phát sẽ đi lên trước cả khi các báo cáo CPI chính thức phản ánh đầy đủ cú sốc.

Fed không nhất thiết chờ lạm phát tăng mạnh rồi mới hành động. Điều cơ quan này lo ngại là doanh nghiệp và người dân bắt đầu tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng, từ đó điều chỉnh tiền lương, giá bán và hành vi tiêu dùng theo hướng làm lạm phát tự củng cố.

Khi thị trường tin rằng Fed có thể sớm tăng lãi suất hoặc giữ chính sách thắt chặt lâu hơn, lợi suất trái phiếu Mỹ và đồng USD sẽ được hỗ trợ. Vàng không tạo ra dòng tiền định kỳ nên trở nên kém hấp dẫn hơn so với tài sản trả lãi.

Đây là lý do dầu và vàng đang vận động ngược chiều.

Dầu tăng không chỉ phản ánh chiến tranh. Nó còn phát đi tín hiệu rằng lạm phát có thể quay trở lại và Fed sẽ phải hành động cứng rắn hơn. Trong môi trường đó, kênh dầu – lạm phát – lãi suất – USD đang mạnh hơn kênh trú ẩn truyền thống của vàng.

Từ lời đe dọa đến hóa đơn thật

Bài viết trước đặt ra câu hỏi liệu Houthi có thể làm mất an toàn tuyến xuất khẩu dầu phía Biển Đỏ của Saudi Arabia hay không.

Bài viết hôm nay cho thấy câu trả lời không nhất thiết phải chờ một cảng bị phá hủy.

Chỉ cần một con tàu đi châu Á chấp nhận chạy về phía châu Âu, vòng qua châu Phi và trả thêm chi phí để tránh Bab el-Mandeb, lời đe dọa đã bắt đầu tạo ra hóa đơn thật.

Điều cần theo dõi tiếp theo không chỉ là số vụ tấn công. Quan trọng hơn là có bao nhiêu tàu lựa chọn đi vòng, phí bảo hiểm chiến tranh tăng đến đâu, thời gian giao dầu kéo dài thế nào và liệu các khách hàng châu Á có bắt đầu trả giá cao hơn để bảo đảm nguồn cung hay không.

Một con tàu quay đầu chưa tạo thành khủng hoảng.

Nhưng trong những câu chuyện lớn của thị trường, bước ngoặt thường xuất hiện trước tiên dưới hình dạng của một chi tiết rất nhỏ.

Lần này, đó là một con tàu muốn đi về phía đông nhưng lại quyết định chạy về phía tây.