IRAN TẤN CÔNG SAUDI ARABIA, RỦI RO NGUỒN CUNG DẦU LAN KHỎI EO BIỂN HORMUZ
Iran đã tấn công Saudi Arabia lần đầu tiên sau gần bốn tháng, đánh dấu một bước leo thang mới trong cuộc chiến đang lan rộng khắp vùng Vịnh. Truyền thông Iran cho biết mục tiêu là căn cứ không quân Prince Sultan tại thành phố Al-Kharj, nơi có lực lượng Mỹ đồn trú. Saudi Arabia đã phát cảnh báo an ninh tại Al-Kharj và Yanbu, nhưng hiện chưa có xác nhận cho thấy cơ sở dầu mỏ tại Yanbu bị đánh trúng.
Dù mục tiêu được Iran công bố là căn cứ quân sự, việc cảnh báo xuất hiện tại Yanbu vẫn khiến thị trường phải chú ý. Đây không chỉ là một thành phố ven Biển Đỏ, mà còn là đầu ra quan trọng của tuyến đường ống Đông – Tây, con đường giúp Saudi Arabia đưa dầu ra thị trường mà không cần đi qua eo biển Hormuz.
Nếu Hormuz là điểm nghẽn thứ nhất thì Yanbu đang là một trong những lối thoát quan trọng nhất. Việc chiến sự tiến gần khu vực này cho thấy rủi ro nguồn cung dầu không còn nằm gọn trong một eo biển hẹp giữa Iran và Oman, mà đang dần lan sang cả tuyến vận tải năng lượng phía tây bán đảo Arab.
MỸ VÀ IRAN TIẾP TỤC ĐÁP TRẢ QUA LẠI
Cuộc tấn công của Iran diễn ra sau khi Mỹ tiếp tục đánh vào các mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran. Quân đội Mỹ cho biết đã nhắm vào các cơ sở giám sát, hạ tầng hậu cần quân sự, kho vũ khí ngầm và năng lực hàng hải của Tehran.
Tại Hormozgan, giới chức Iran cho biết nhiều cây cầu, đường hầm và tuyến giao thông nối với Bandar Abbas đã bị hư hại. Bandar Abbas là cảng lớn nhất của Iran và đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động thương mại, hậu cần cùng khả năng kiểm soát vùng biển quanh Hormuz.
Mỹ cũng bị cáo buộc tấn công các cơ sở khử mặn tại Jask, làm gián đoạn nguồn nước của khoảng 10.000 người tại nhiều ngôi làng. Khi các cuộc không kích bắt đầu chạm vào cầu, đường hầm, điện, nước và mạng lưới vận tải, ranh giới giữa mục tiêu quân sự với hạ tầng dân sự ngày càng trở nên khó phân biệt.
Iran đáp trả bằng việc mở rộng phạm vi tấn công sang các quốc gia đang cho Mỹ đặt căn cứ quân sự. Ngoài Saudi Arabia, Tehran tiếp tục nhắm vào Kuwait và Bahrain, hai nước đã nhiều lần phải kích hoạt phòng không trong những ngày gần đây.
Kuwait cho biết một nhà máy điện và khử mặn đã bị tấn công, đánh dấu ngày thứ hai liên tiếp hạ tầng thiết yếu của nước này chịu ảnh hưởng. Không phận Kuwait cũng phải tạm thời đóng cửa, khiến phần lớn chuyến bay của Kuwait Airways phải điều chỉnh lịch trình.
Tại Bahrain, còi báo động vang lên nhiều lần trong lúc quân đội nước này đánh chặn các vật thể bay. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố đã tấn công một căn cứ Mỹ và một trung tâm trí tuệ nhân tạo tại đảo quốc này, nhưng mức độ thiệt hại chưa được xác nhận độc lập.
VÌ SAO VIỆC SAUDI ARABIA BỊ TẤN CÔNG LẠI QUAN TRỌNG?
Saudi Arabia là một trong những quốc gia có khả năng bù đắp nguồn cung dầu lớn nhất thế giới. Trong điều kiện bình thường, thị trường thường nhìn vào Riyadh như một nguồn dự phòng khi có gián đoạn tại các khu vực sản xuất khác.
Nhưng khả năng bù đắp đó chỉ có ý nghĩa khi dầu có thể được đưa ra khỏi lãnh thổ Saudi Arabia một cách an toàn. Sau khi eo biển Hormuz gần như tê liệt, phần lớn dầu xuất khẩu của Saudi Arabia đã được chuyển sang tuyến đường ống Đông – Tây, kết nối các mỏ dầu phía đông với cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Tuyến này giúp Saudi Arabia tránh được Hormuz, nhưng lại đưa dòng dầu đến một khu vực gần tuyến hàng hải qua Bab al-Mandeb và Biển Đỏ. Nếu Iran hoặc các lực lượng đồng minh tiếp tục gây sức ép lên hướng này, thị trường sẽ phải đối mặt với nguy cơ cả tuyến chính lẫn tuyến tránh đều bị đe dọa.
Iran không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn cảng Yanbu hay đường ống Đông – Tây. Chỉ cần tạo ra đủ rủi ro để các hãng tàu, công ty bảo hiểm và đối tác nhập khẩu lo ngại, chi phí vận chuyển và bảo hiểm đã có thể tăng mạnh.
Đây cũng là cách Iran đang sử dụng tại Hormuz. Tehran không cần đóng tuyệt đối eo biển bằng một hàng rào quân sự. Chỉ cần duy trì khả năng tấn công đủ đáng tin cậy, chủ tàu sẽ tự giảm chuyến, thủy thủ sẽ ngại đi qua và các công ty bảo hiểm sẽ nâng phí chiến tranh. Dòng dầu khi đó vẫn giảm dù tuyến hàng hải chưa bị phong tỏa hoàn toàn trên giấy tờ.
NỖ LỰC MỞ LẠI HORMUZ ĐANG MẤT DẦN CƠ HỘI
Mỹ và Iran từng ký một biên bản ghi nhớ nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các đợt tấn công qua lại trong những ngày gần đây đang khiến thỏa thuận này gần như mất tác dụng.
Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố tái lập phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran để gia tăng sức ép kinh tế. Mỹ muốn hạn chế hoạt động thương mại của Tehran, đồng thời buộc Iran từ bỏ khả năng kiểm soát hoặc đe dọa vận tải qua Hormuz.
Iran lại xem sự hiện diện quân sự của Mỹ và việc sử dụng các căn cứ trong khu vực để tấn công lãnh thổ mình là lý do chính đáng để đáp trả. Lực lượng Vệ binh Cách mạng đã cảnh báo những quốc gia cho Mỹ đặt căn cứ phải chuẩn bị hệ thống phòng thủ dân sự và đưa người dân tránh xa các mục tiêu quân sự.
Điều này đặt Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain và các quốc gia vùng Vịnh vào thế rất khó. Họ không phải là bên trực tiếp khởi đầu cuộc chiến, nhưng căn cứ Mỹ trên lãnh thổ khiến họ trở thành một phần trong tính toán quân sự của Iran.
Mỗi cuộc không kích của Mỹ vào Iran hiện có thể kéo theo một đợt tấn công mới vào các căn cứ Mỹ trong khu vực. Sau đó, Washington lại có thêm lý do mở rộng chiến dịch để bảo vệ binh sĩ và đồng minh. Vòng đáp trả này đang làm cho khả năng quay lại bàn đàm phán ngày càng xa hơn.
RỦI RO ĐỐI VỚI GIÁ DẦU ĐÃ BƯỚC SANG MỘT CẤP ĐỘ MỚI
Trước đây, thị trường chủ yếu quan tâm đến việc eo biển Hormuz có mở lại hay không. Nhưng khi Saudi Arabia bị tấn công và Yanbu phải phát cảnh báo, câu hỏi mới xuất hiện là liệu tuyến xuất khẩu qua Biển Đỏ có còn an toàn.
Nếu chỉ Hormuz bị gián đoạn, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất vẫn còn một phần năng lực đưa dầu ra ngoài bằng đường ống. Nhưng nếu các tuyến tránh, cảng dầu hoặc nhà máy khử mặn, điện và hậu cần tại vùng Vịnh cùng bị nhắm đến, khả năng duy trì nguồn cung sẽ suy giảm nhanh hơn.
Giá dầu lúc đó không chỉ phản ánh số thùng dầu bị mất trong hiện tại, mà còn cộng thêm phần bù rủi ro cho khả năng gián đoạn trong tương lai. Chỉ cần thị trường tin rằng một cảng lớn, đường ống hoặc nhà máy lọc dầu có nguy cơ bị tấn công, giá dầu đã có thể tăng trước khi thiệt hại thật sự xảy ra.
Tác động cũng không dừng ở dầu thô. Giá xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không, khí hóa lỏng, điện, bảo hiểm và cước vận tải đều có thể tăng theo. Những chi phí này sau đó lan sang sản xuất, thực phẩm, hàng tiêu dùng và dịch vụ.
Vì vậy, một cuộc tấn công vào Saudi Arabia có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với số lượng tên lửa được phóng. Nó buộc thị trường phải đánh giá lại toàn bộ khả năng vận chuyển năng lượng của khu vực Trung Đông.
TÁC ĐỘNG ĐẾN LẠM PHÁT VÀ CHÍNH SÁCH CỦA FED
Đối với Fed, điều đáng lo không phải một phiên dầu tăng mạnh mà là thời gian giá năng lượng duy trì ở vùng cao. Một cú tăng ngắn có thể được xem là biến động tạm thời, nhưng nếu nguồn cung bị gián đoạn trong nhiều tuần, ảnh hưởng sẽ dần đi vào các chỉ số lạm phát.
Giá dầu cao trước tiên làm xăng và chi phí vận tải tăng. Tiếp theo là giá hàng hóa, bảo hiểm, hóa chất, phân bón, thực phẩm và nhiều dịch vụ khác. Doanh nghiệp sẽ phải lựa chọn giữa việc chấp nhận lợi nhuận giảm hoặc tăng giá bán cho người tiêu dùng.
Trong bối cảnh thị trường lao động Mỹ vẫn ổn định và doanh số bán lẻ chưa suy yếu rõ rệt, Fed chưa chịu áp lực phải sớm giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng. Nếu cú sốc dầu kéo lạm phát quay trở lại, ngân hàng trung ương càng có lý do giữ chính sách cứng rắn lâu hơn.
Đây là trạng thái không thuận lợi đối với thị trường tài chính. Giá năng lượng cao có thể làm sức mua suy yếu, nhưng Fed lại không dễ nới lỏng vì chính năng lượng đang đẩy áp lực giá lên. Kinh tế chậm lại mà lãi suất vẫn phải cao là kịch bản khiến cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản rủi ro biến động mạnh.
GIÁ VÀNG ĐƯỢC HỖ TRỢ NHƯNG CHƯA CHẮC TĂNG BỀN
Việc Iran tấn công Saudi Arabia làm nhu cầu trú ẩn đối với vàng tăng lên. Cuộc chiến không còn giới hạn giữa Mỹ và Iran, mà đang kéo thêm những quốc gia giữ vai trò quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu vào vòng xoáy xung đột.
Trong ngắn hạn, những cuộc tấn công lớn hoặc nguy cơ cơ sở dầu mỏ bị đánh có thể khiến vàng tăng. Nhà đầu tư sẽ tìm đến tài sản an toàn khi lo ngại chiến tranh lan rộng, nguồn cung dầu gián đoạn và thị trường chứng khoán giảm mạnh.
Tuy nhiên, vàng vẫn phải đối mặt với lực cản từ lãi suất và đồng USD. Nếu dầu tăng khiến thị trường tin rằng Fed phải giữ lãi suất cao lâu hơn, lợi suất trái phiếu Mỹ và lợi suất thực có thể đi lên. Đồng USD cũng được hỗ trợ bởi nhu cầu thanh khoản và chênh lệch lãi suất.
Khi đó, vàng sẽ chịu hai lực ngược nhau. Chiến tranh kéo dòng tiền trú ẩn vào vàng, nhưng dầu và lạm phát lại kéo lợi suất cùng USD đi lên. Đây là lý do vàng có thể tăng mạnh sau một thông tin quân sự, rồi mất dần đà tăng khi thị trường lãi suất bắt đầu phản ứng.
Nhà đầu tư vì vậy không nên chỉ nhìn vào số lượng tên lửa hay phạm vi tấn công. Quan trọng hơn là giá dầu phản ứng ra sao, lợi suất thực kỳ hạn 10 năm có tăng không và DXY có tiếp tục mạnh lên hay không.
TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ BẠC
Bạc cũng có thể được hỗ trợ bởi nhu cầu trú ẩn, nhưng phản ứng thường phức tạp hơn vàng vì bạc còn là nguyên liệu công nghiệp. Giá dầu cao và nguy cơ suy giảm tăng trưởng có thể khiến thị trường lo ngại nhu cầu bạc trong điện tử, sản xuất và năng lượng mặt trời sẽ yếu đi.
Nếu chiến sự chỉ làm tâm lý né tránh rủi ro tăng, vàng thường được ưu tiên hơn bạc. Bạc có thể tăng theo nhưng mức độ biến động lớn hơn và dễ bị bán trở lại khi thị trường bắt đầu lo về sản xuất công nghiệp toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, giá nhiên liệu hóa thạch tăng cũng làm năng lượng tái tạo trở nên hấp dẫn hơn về dài hạn. Điều này có thể hỗ trợ nhu cầu bạc trong ngành điện mặt trời. Tuy nhiên, tác động tích cực này cần thời gian và không đủ để bù ngay cho áp lực từ lãi suất, USD cùng lo ngại tăng trưởng trong ngắn hạn.
Vì vậy, nếu dầu tăng mạnh, DXY đi lên và dữ liệu sản xuất suy yếu, bạc có thể yếu hơn vàng. Khi dòng tiền trú ẩn chiếm ưu thế nhưng lợi suất giảm, bạc mới có điều kiện tăng cùng vàng một cách rõ ràng hơn.
QUAN ĐIỂM CỦA UVINVEST
Việc Iran tấn công Saudi Arabia là một bước ngoặt đáng chú ý vì nó đưa rủi ro chiến tranh đến gần tuyến xuất khẩu dầu thay thế quan trọng nhất của khu vực. Hormuz đã bị gián đoạn, còn Yanbu đang giúp Saudi Arabia duy trì phần lớn hoạt động xuất khẩu qua Biển Đỏ. Nếu tuyến này cũng bị đe dọa, thị trường dầu sẽ phải cộng thêm một phần bù rủi ro lớn hơn.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy cảng Yanbu hay đường ống Đông – Tây bị đánh trúng. Nhà đầu tư cần phân biệt giữa cảnh báo an ninh và thiệt hại thực tế. Giá dầu có thể phản ứng mạnh với nguy cơ, nhưng mức tăng chỉ duy trì bền nếu hoạt động sản xuất hoặc vận chuyển thật sự bị gián đoạn.
Nếu Yanbu, đường ống Đông – Tây hoặc các cơ sở xuất khẩu của Saudi Arabia bị ảnh hưởng, thị trường sẽ phải đối mặt với cú sốc năng lượng lớn hơn, khiến cả vàng, dầu và lãi suất biến động rất mạnh.
Trong vài ngày tới, nhà đầu tư nên tập trung theo dõi ba vấn đề: Saudi Arabia có xác nhận thiệt hại tại Yanbu hay không, lưu lượng dầu qua Hormuz và Biển Đỏ có tiếp tục giảm không, và lợi suất thực cùng DXY phản ứng thế nào trước đà tăng của dầu. Đây mới là những tín hiệu quyết định vàng tăng vì trú ẩn hay chịu áp lực vì Fed cứng rắn hơn.
Nguồn tham khảo: Financial Times, tuyên bố của quân đội Mỹ, truyền thông Iran và thông báo từ Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain. Một số thông tin về mục tiêu và thiệt hại mới chỉ đến từ các bên tham chiến, chưa được xác minh độc lập.
Nội dung do UVINVEST tổng hợp và phân tích nhằm mục đích cung cấp thông tin, không phải khuyến nghị mua hoặc bán bất kỳ tài sản nào.